Arabuluculuk Anlaşma Belgesi Nasıl İcraya Konur?Arabuluculuk Anlaşma Belgesi Nasıl İcraya Konur?

Arabuluculukta anlaşma sağlanması uyuşmazlığı kâğıt üzerinde bitirir; ancak karşı taraf anlaşmada üstlendiği ödemeyi yapmazsa alacaklının elindeki belgeyi icraya koyması gerekir. Anlaşma belgesinin doğrudan ilamlı icraya konulup konulamayacağı, belgeyi kimlerin imzaladığına, icra edilebilirlik şerhi alınıp alınmadığına ve belgenin içeriğine bağlıdır. Bu yazıda, anlaşma belgesinin hangi hâllerde mahkeme kararı gibi takibe konulabileceği ve izlenecek adımlar ele alınmaktadır.

Anlaşma belgesi ne zaman ilam niteliğindedir?

Mahkeme kararı gibi doğrudan icra edilebilen belgelere ilam niteliğinde belge denir. Bu belgelerle ilamlı icra takibi yapılır; borçluya ödeme emri yerine icra emri gönderilir ve borçlunun “borcum yok” diyerek takibi durdurma imkânı oldukça sınırlıdır.

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18. maddesine göre arabuluculuk anlaşma belgesi iki yoldan ilam niteliği kazanır:

• Taraflar, avukatları ve arabulucu belgeyi birlikte imzalamışsa, belge icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğindedir. Ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun imzası yeterlidir.
• Bu imzalar yoksa, örneğin taraflardan biri avukatsız katılmışsa, sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir. Şerhi içeren anlaşma belgesi ilam niteliğinde sayılır.

Kanunlarda icra edilebilirlik şerhi alınmasının zorunlu tutulduğu hâllerde ise imzalar tamam olsa bile şerh alınmadan belge ilam niteliği kazanmaz.

İmzalar eksikse ne olur?

Uygulamada sık görülen bir hata, belgenin yalnızca taraf vekilleri ve arabulucu tarafından imzalanması, tarafların kendilerinin imzalamamasıdır. Yargıtay, dava şartı arabuluculuk sonunda düzenlenen ve yalnızca vekiller ile arabulucunun imzasını taşıyan anlaşma belgesinin, şerh de alınmamışsa ilam niteliğinde belge olmadığını kabul etmiştir. Bu durumda alacaklının ilamsız icra yoluyla takip yapmasında ve borçlunun itirazı üzerine itirazın iptali davası açmasında hukuki yararı bulunduğu belirtilmiştir (Yargıtay 9. HD, 10.10.2022, 2022/12111 E., 2022/11575 K.).

Bu nedenle anlaşma imzalanırken belgenin taraflar, avukatları ve arabulucu tarafından birlikte imzalandığından emin olmak, ileride zaman kaybını önler.

İcra edilebilirlik şerhi nasıl alınır?

Şerh gerekiyorsa başvuru şu mahkemelere yapılır:

• Dava açılmadan önce arabulucuya gidilmişse: arabulucunun görev yaptığı yerdeki sulh hukuk mahkemesi
• Dava sürerken arabulucuya gidilmişse: davanın görüldüğü mahkeme

Şerh verilmesi çekişmesiz yargı işidir ve inceleme kural olarak dosya üzerinden yapılır; aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda duruşma açılır. Mahkeme anlaşmanın haklı olup olmadığını yeniden tartışmaz. İnceleme, anlaşmanın içeriğinin arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığıyla sınırlıdır. Başvuru maktu harca tabidir.

Kira ilişkisi, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşma belgeleri için şerh alınması zorunludur. Taşınmazla ilgili anlaşmalarda şerh, taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır ve mahkeme taşınmaza ilişkin yasal sınırlamalara uyulup uyulmadığını da denetler. Taşınmazın devrine veya üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin anlaşmalarda, şerh verildikten sonra taraflardan biri tapu müdürlüğünden doğrudan tescil isteyebilir.

Belgenin içeriği icraya elverişli olmalı

İlam niteliğinde bir belgeye sahip olmak, her konuda ilamlı takip yapılabileceği anlamına gelmez. Belgenin bir şeyin verilmesini, yapılmasını veya yapılmamasını açıkça emreden bir hüküm içermesi gerekir. Yalnızca bir durumu tespit eden ya da tarafların ileride bir şey yapmayı “kabul ettiklerini” belirten ifadeler, kural olarak ilamlı takibe elverişli değildir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, icra edilebilirlik şerhi taşıyan anlaşma belgesinin ilam niteliğinde olmasının, bu belgenin her koşulda ilamlı takibe konu edilebileceği anlamına gelmediğini; tıpkı mahkeme kararlarında olduğu gibi eda hükmü içermeyen belgenin ilamlı takibe konu edilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 12. HD, 26.09.2022, 2022/9143 E., 2022/9318 K.).

Daha yeni bir kararda ise tarafların yeni bir kira sözleşmesi düzenlemeyi kabul ettiklerine ilişkin anlaşma belgesine dayanılarak, borçlunun kira sözleşmesi imzalamaya zorlanması için takip başlatılmıştır. Daire, sözleşme yapma borcunun ancak mahkeme kararıyla yerine getirilebileceğini, icra dairesinin borçlunun iradesi yerine geçecek bir yetkisinin bulunmadığını belirterek takibin iptali gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 12. HD, 06.11.2025, 2025/6239 E., 2025/7199 K.).

İyi yazılmış bir anlaşma belgesi, kimin kime ne kadar, hangi tarihte ve hangi hesaba ödeyeceğini tartışmaya yer bırakmadan gösterir.

Para alacaklarında anlaşma belgesinde şunların açıkça yazılması icrayı kolaylaştırır:

• Borçlu ve alacaklının açık kimlik bilgileri
• Ödenecek tutar, para birimi ve varsa taksitler
• Her ödemenin vadesi
• Ödemenin yapılacağı hesap
• Ödeme yapılmazsa işleyecek faiz ve taksitlerden biri ödenmezse kalan borcun muaccel olacağına ilişkin hüküm

Adım adım ilamlı icra takibi

1. Anlaşma belgesinin aslı veya onaylı örneği ile varsa icra edilebilirlik şerhine ilişkin karar temin edilir.
2. İcra dairesine ilamlı takip talebiyle başvurulur; talepte alacak kalemleri, varsa faiz ve masraflar gösterilir.
3. İcra dairesi borçluya icra emri gönderir. Para alacaklarında borçluya ödeme için yedi günlük süre verilir.
4. Borçlu bu sürede ödeme yapmazsa haciz ve satış işlemlerine geçilir.

Takip masrafları ve vekâlet ücretine ilişkin ön hesap için icra masraf ve vekâlet ücreti aracı kullanılabilir.

Borçlu takibe nasıl karşı koyabilir?

İlamlı takipte borçlunun savunma imkânları sınırlıdır:

• İcra ve İflas Kanunu'nun 33. maddesine göre borçlu, icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine başvurarak borcun ödendiğini (itfa), kendisine süre verildiğini (imhal) veya zamanaşımına uğradığını ileri sürebilir. Ödeme veya süre verilmesi iddiasının kanunda sayılan nitelikte belgelerle ispatlanması gerekir.
• Belge ilam niteliğinde değilse veya icraya elverişli bir eda hükmü içermiyorsa, borçlu şikâyet yoluyla takibin iptalini isteyebilir.

Anlaşma belgesinin kendisinin geçersiz olduğu iddiası ise icra mahkemesinde değil, ayrı bir davada incelenir; iş uyuşmazlıklarında bu dava iş mahkemesinde görülür. Bu konu ihtiyari arabuluculuk anlaşma belgesinin iptaline ilişkin yazımızda ele alınmıştır.

İş uyuşmazlıklarında dikkat edilecekler

İşçilik alacakları ve işe iade taleplerinde dava şartı arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşma belgelerine de aynı kurallar uygulanır. Uygulamada işçiler çoğu zaman görüşmelere avukatsız katıldığından, bu belgeler kendiliğinden ilam niteliği kazanmaz. Ödeme yapılmazsa önce sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir. İşe iade konusunda varılan anlaşmalarda ise işe başlatma, ödenecek tazminat ve ücret gibi edimlerin ayrı ayrı ve açıkça yazılması, ileride icra aşamasında sorun yaşanmasını önler.

Sık sorulan sorular

Arabuluculuk anlaşma belgesi mahkeme kararı yerine geçer mi?

Taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı belge ile icra edilebilirlik şerhi alınmış belge ilam niteliğindedir ve mahkeme kararı gibi ilamlı icraya konulabilir. Diğer belgeler için önce şerh alınması gerekir.

Avukatım yoktu; anlaşma belgemi icraya koyabilir miyim?

Evet, ancak önce arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi almanız gerekir. Şerh alındıktan sonra ilamlı takip başlatılabilir.

İcra edilebilirlik şerhi için mahkeme duruşma yapar mı?

Kural olarak inceleme dosya üzerinden yapılır. Aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda ise duruşma açılır. Taşınmazla ilgili anlaşmalarda mahkeme gerekirse duruşma açabilir.

Karşı taraf anlaşmaya rağmen ödeme yapmazsa yeniden dava açmam gerekir mi?

Belge ilam niteliğindeyse yeniden dava açmaya gerek yoktur; doğrudan ilamlı icra takibi başlatılır. Anlaşılan konularda yeniden dava açılması kanunen mümkün değildir.

Borçlu icra takibine itiraz edebilir mi?

İlamlı takipte borçlu yalnızca borcun ödendiğini, kendisine süre verildiğini veya zamanaşımını ileri sürebilir ya da belgenin icraya elverişli olmadığını şikâyet yoluyla ileri sürebilir. Borcun hiç doğmadığına ilişkin itirazlar bu aşamada dinlenmez.