İhtiyari Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin İptaliİhtiyari Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin İptali

İş ilişkisinin sona ermesi sırasında işçiye “arabulucuya gidip anlaşma imzalaması” önerilmesi giderek yaygınlaşmıştır. Bu yolla imzalanan ihtiyari arabuluculuk anlaşma belgesi, kural olarak üzerinde anlaşılan konularda dava açılmasını engeller. Ancak Yargıtay, arabuluculuğun gerçek bir uyuşmazlığı çözmek için değil, işçinin dava hakkını ortadan kaldırmak için araç olarak kullanıldığı durumlarda bu belgelerin iptal edilebileceğini kabul etmektedir. Bu yazıda hangi hâllerde iptal istenebileceği ve davanın nasıl açılacağı ele alınmaktadır.

İhtiyari arabuluculuk ve anlaşma belgesinin etkisi

İşçilik alacakları ve işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; buna dava şartı arabuluculuk denir. İhtiyari arabuluculuk ise tarafların kendi istekleriyle, herhangi bir zorunluluk olmadan arabulucuya başvurmasıdır. Uygulamada çoğu zaman işveren tarafından başlatılır ve iş sözleşmesinin sona ermesiyle aynı günlerde yapılır.

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18. maddesine göre arabuluculuk sonunda anlaşmaya varılırsa, üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz. Taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi ayrıca ilam niteliğinde belge sayılır. Bu sonuçlar, anlaşma belgesine güçlü bir koruma sağlar. Ancak bu koruma, belgenin kanuna uygun bir arabuluculuk sürecinin ürünü olmasına bağlıdır.

Yargıtay'ın temel yaklaşımı

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin son yıllarda onadığı kararlarda öne çıkan ilke şudur: Arabuluculuk, taraflar arasında mevcut bir uyuşmazlığın müzakere edilerek çözülmesi için vardır. Fesih işlemini ve buna bağlı ödemeleri gerçekleştirmek ya da yalnızca işçinin ileride dava açmasını engellemek için kullanılamaz. Bu amaçla düzenlenen belge, Kanun'un 18. maddesinde öngörülen anlamda geçerli bir anlaşma belgesi sayılmaz.

Bununla birlikte anlaşma belgesinin iptali kolay elde edilen bir sonuç değildir. Belgeyi imzalayan işçi, iptali gerektiren olguları somut delillerle ispat etmek zorundadır. Soyut baskı iddiaları yeterli görülmemektedir.

Hangi durumlarda iptal istenebilir?

Yargıtay kararlarında iptal sebebi olarak değerlendirilen başlıca durumlar şunlardır:

• Arabuluculuğun, iş sözleşmesi sona ermeden ve taraflar arasında henüz bir uyuşmazlık doğmadan yapılması
• İş sözleşmesi devam ettiği hâlde kıdem ve ihbar tazminatı gibi sözleşmenin sona ermesine bağlı alacakların ödenmiş gibi gösterilmesi
• Arabulucunun aynı zamanda işverenin avukatı olması ve bu durumun işçiye açıkça bildirilmemesi
• Çok sayıda işçiyle aynı anda, işyerinde ve kısa sürede “toplu” görüşme yapılması
• İşçiye belgeleri okuma, bir örneğini alma veya hukuki yardım alma imkânı tanınmaması
• Ödenen tutarın hak edilen alacaklarla açıkça orantısız, hatta sembolik düzeyde kalması
• Yanılma, aldatma veya korkutma gibi irade sakatlıkları

Bu durumlar tek tek değil, olayın bütünü içinde değerlendirilir. Birden fazlasının bir arada bulunması iptal ihtimalini belirgin biçimde artırır.

Örnek kararlar

İş sözleşmesi devam ederken imzalanan anlaşma: Apartman görevlisi olarak çalışan işçiyle ihtiyari arabuluculuk yoluyla kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin ücreti üzerinde anlaşılmış, ancak işçi anlaşmadan sonra da aylarca çalışmaya devam etmiştir. Mahkeme, gerçekte bir fesih yokken avans niteliğindeki ödemelerin kıdem ve ihbar tazminatı olarak gösterilmesinin ve sözleşme sürerken izin hakkının paraya çevrilmesinin kanuna uygun olmadığını belirterek anlaşma belgesini iptal etmiş; Yargıtay bu kararı onamıştır (Yargıtay 9. HD, 09.09.2025, 2025/5168 E., 2025/6091 K.). Sözleşme devam ederken yapılan bu tür ödemelerin kıdem hesabındaki etkisi ayrı bir yazıda ele alınmıştır.

Uyuşmazlık doğmadan yapılan ve arabulucusu işveren avukatı olan görüşme: Arabuluculuk görüşmesi fesihten bir gün önce yapılmış, arabulucunun aynı zamanda işveren şirketin avukatı olduğu ise işçiye bildirilmemiştir. Bölge adliye mahkemesi, hukuki bir uyuşmazlık bulunmasının arabuluculuğun ön koşulu olduğunu ve arabulucunun karşı tarafın vekili olduğunun işçiye açıkça bildirildiğinin ispatlanması gerektiğini belirterek belgeyi iptal etmiş; Yargıtay kararı onamıştır (Yargıtay 9. HD, 20.10.2025, 2025/6601 E., 2025/8114 K.). Kanun da arabulucunun tarafsızlığından şüphe ettirecek önemli durumları taraflara bildirmek zorunda olduğunu açıkça düzenlemektedir.

Toplu ve işyerinde yapılan görüşmeler: İşçilerin toplu hâlde işyerine çağrıldığı, hangi alacak için ne ödeneceğinin açıklanmadığı, belgeleri okumalarına fırsat verilmediği ve örneğinin verilmediği bir olayda mahkeme, sürecin hukuka uygun yürütülmediğini ve işçilerin iradesinin sakatlandığını kabul ederek tutanağı iptal etmiş; Yargıtay bu kararı da onamıştır (Yargıtay 9. HD, 01.07.2024, 2024/7728 E., 2024/10316 K.).

Karşı örnek: Bir başka olayda işçi istifa ettikten bir gün sonra ihtiyari arabuluculukla anlaşma imzalamış, sonra baskı altında kaldığını ileri sürmüştür. Ancak işçinin insan kaynakları yöneticisiyle yazışmalarından, süreçten önceden haberdar olduğu, hatta avukat arkadaşlarından bilgi aldığı anlaşılmıştır. Yargıtay, baskı iddiasının ispatlanamadığını ve sürecin şeffaf yürütüldüğünü belirterek belgeyi iptal eden kararı bozmuştur (Yargıtay 9. HD, 23.06.2025, 2025/4776 E., 2025/5338 K.).

Anlaşma belgesinin iptali, imzanın pişmanlıkla geri alınması değildir; sürecin hukuka aykırılığının ispatını gerektirir.

İptal davası nasıl açılır?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin yerleşik uygulamasına göre anlaşma belgesinin geçersizliğini ileri süren taraf, iptali ayrı bir dava ile isteyebileceği gibi bu talebi alacak veya işe iade talebiyle aynı davada da ileri sürebilir (Yargıtay 9. HD, 08.12.2025, 2025/8371 E., 2025/9609 K.).

Davada şu deliller önem taşır:

• Arabulucu belirleme, bilgilendirme ve ilk oturum tutanakları ile anlaşma belgesi
• SGK işe giriş ve işten ayrılış kayıtları, çıkış kodu ve tarihleri
• Anlaşmadan sonra çalışmanın sürdüğünü gösteren bordrolar, puantajlar ve giriş çıkış kayıtları
• Ödeme dekontları ve hak edilen alacaklarla karşılaştırma imkânı veren hesaplar
• Görüşmenin yeri, süresi ve katılanlarına ilişkin tanık beyanları, mesaj ve e-posta yazışmaları

İrade sakatlığına dayanılıyorsa Türk Borçlar Kanunu'nun 39. maddesindeki bir yıllık süre de göz önünde tutulmalıdır: Yanılma veya aldatmayı öğrendiği ya da korkutmanın etkisi ortadan kalktığı andan başlayarak bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmeyen taraf, sözleşmeyi onamış sayılır. Yargıtay'ın onadığı bir kararda, çalışması devam ederken işten çıkarılma baskısıyla ve alacakları karşılığında 200 TL gibi sembolik bir bedelle toplu hâlde anlaşma imzalatılan işçinin korkutma nedeniyle açtığı iptal davası kabul edilmiş; bir yıllık süre, baskının ortadan kalktığı iş sözleşmesinin sona erme tarihinden başlatılmıştır (Yargıtay 9. HD, 17.10.2022, 2022/9468 E., 2022/12574 K.). Bu nedenle beklemeden harekete geçmek gerekir. Anlaşma belgesinin kapsamı dışında kalan alacaklar ve işe iade talepleri için ayrıca dava şartı arabuluculuk ve hak düşürücü süreler kontrol edilmelidir.

İptalin sonuçları

Anlaşma belgesi iptal edilirse, belgenin dava açılmasını engelleyen etkisi ortadan kalkar ve işçi gerçek alacaklarını talep edebilir. Bu durumda arabuluculukta yapılan ödeme kaybolmaz; işçinin hak kazandığı tutardan mahsup edilir. Sözleşme gerçekte sona ermemişse, yapılan ödeme avans niteliğinde değerlendirilir ve kıdem tazminatı tüm çalışma süresi üzerinden hesaplanır.

İşçinin dikkat etmesi gerekenler

• Arabuluculuk teklifini imzalamadan önce belgeleri okumak ve gerekirse avukattan görüş almak için süre isteyin.
• Arabulucunun kim olduğunu, işverenle bir bağlantısı bulunup bulunmadığını sorun.
• Anlaşma belgesinde hangi alacak için ne kadar ödendiğinin ayrı ayrı yazdığını kontrol edin.
• İmzaladığınız tüm belgelerin birer örneğini alın.
• İşten ayrılmadığınız hâlde kıdem tazminatı adı altında ödeme yapılıyorsa bunu belgeleyin.

Sık sorulan sorular

İhtiyari arabuluculukta anlaşma imzaladıktan sonra dava açabilir miyim?

Kural olarak anlaşılan konularda dava açılamaz. Ancak anlaşma belgesi kanuna aykırı bir süreçle düzenlenmişse veya iradeniz sakatlanmışsa, belgenin iptalini isteyebilir ve bu talebi alacak davasıyla birlikte ileri sürebilirsiniz.

İş sözleşmem devam ederken arabulucuda kıdem tazminatı aldım; bu geçerli mi?

Yargıtay, iş sözleşmesi sona ermeden kıdem ve ihbar tazminatı ödenmiş gibi gösterilen anlaşmaların iptalini onamıştır. Bu durumda yapılan ödeme avans sayılır ve iş sözleşmesi gerçekten sona erdiğinde tazminat tüm süre üzerinden hesaplanır.

Arabulucu işverenin avukatıysa anlaşma geçersiz mi olur?

Kanun, arabulucunun tarafsızlığından şüphe ettirecek durumları taraflara bildirmesini zorunlu tutar. Yargıtay, arabulucunun işveren avukatı olduğunun işçiye bildirilmediği bir olayda, uyuşmazlık doğmadan arabuluculuk yapılmış olmasını da dikkate alarak iptal kararını onamıştır. Her olay kendi koşullarıyla değerlendirilir.

Baskı altında imzaladığımı nasıl ispat ederim?

Tanık beyanları, mesaj ve e-posta yazışmaları, görüşmenin yeri ve süresi, toplu yapılıp yapılmadığı ve ödenen tutarın hak edilen alacakla karşılaştırılması önemli delillerdir. Soyut baskı iddiası tek başına yeterli görülmemektedir.

Anlaşma iptal edilirse aldığım parayı iade etmem gerekir mi?

Uygulamada ödenen tutar, işçinin hak kazandığı alacaklardan mahsup edilir. Bu nedenle ödemenin tarihini ve tutarını gösteren belgeleri saklamak önemlidir.